Rahman Hoca köyü, günümüz Bulgaristan'ın Kırcaali ilinin Koşukavak ilçesine bağlı bir köydür. Üç mahalleden oluşan köyün nüfusu toplamda yaklaşık 100 kişidir. Bu üç mahalle şu şekildedir: Rahman Hoca Köyü, Ayıcılar ve Yapılıyol.
Rahman Hoca köyü, nüfus olarak en büyüğüdür. Köyde bir mescit bulunur ve ezanmatik yardımı ile günde 5 vakit ezan okunur, vakit namazları kılınmaz, şuanda sadece bayramlarda ve mevlitlerde açılmaktadır. Gelenek olarak zaman zaman köyde mevlit yapılır. Köy halkı cuma namazı için yakın köylerden Geveköy(Koca Ahmedler) veya Tokatçık köylerine gitmektedir.
Mescit köyün tam merkezinde bulunur ve inşaat tarihi 1930'lu yıllardır. Daha önceleri mescit köyün daha alt kısımlarında bulunuyormuş. Köyün tam kuruluş tarihi bilinmesede, isminden yola çıkarak Rahman Hoca isminde bir dini önderin buraya gelmesi sonucu ortaya çıktığını varsayabiliriz.
Köyün hemen üst kısımlarında "Musacık mezarlığı" denilen bir yer bulunur. Burada eskiden ayrı bir mahalle varmış, ancak bir salgın yüzünden tüm mahalle vefat edince ayrı bir mezarlığa gömülmüşler. Burada medfun olanlar hakkında kimsenin hiçbir şey bilmemesi, mezar yataklarının bile neredeyse belirgin olmaması bu bölgede çok eskiden beri bir Türk nüfusun olduğunun kanıtı olabilir. Rahman Hoca Köyündeki en eski yazılı mezar taşı 1770 yılında vefat etmiş Molla Halil isminde bir kişiye aittir. Bu bölgelerdeki diğer Osmanlı mezar taşlarının aksine bu taşta Dardağan sarığı kullanılmıştır, ki bu taş çeşidi yeniçerilerin Serdengeçti bölüğüne hastır, bu da burada bir Serdengeçtinin yattığını düşünmemize sebep olabilir. Köyde iki tane yapı olarak daha eski taş mevcuttur, ancak onların üzerinde yazı yoktur, sadece başlıklar mevcuttur. Köydeki bütün mezar taşlarını bir sonraki yazımızda paylaşacağız.
1830 yılı nüfus kaydına göre köyde toplam 66 erkek yaşıyordu. Kadınların da aşağı yukarı bu sayıda olduğunu varsayar isek, bu yılda toplam nüfus 130 civarı çıkıyor. 1840 sayımında erkek nüfusu 90, 1845 de ise 120. Bu kadar yüksek hızda bir artış, köyün o yıllarda başka mahalleler içermesi veya başka bir köy ile birleşmiş olma ihtimalini güçlendiriyor.
Yapılıyol köyü, tahminen Rahman hoca köyü kadar eski veya daha da eskidir. Nufusu çok az olmasına rağmen mezarlığı rahman hoca köyünün mezarlığının dörtte üçü kadardır. Burada görünürde sadece 3 tane yazılı mezar taşı vardır. Köyün hemen alt tarafında Kanlı deresi bulunur. Burada birkaç kişi yaşamını yitirdiği için bu ismi almıştır. Bu derenin yakınlarında kaldırımdan yapılmış bir yol bulunur ve bu yol antik dönemlerde traklar ve romalılar tarafından kullanılmıştır. Burada bir dikilitaş bulunur ve büyük ihtimalle burası bir ufak tapınak görevi görüyordu. Köyün karşısına Ireseller(Ribino) köyü bulunur ve burada Trak döneminde büyük bir kalenin bulunduğu bilinen bir gerçektir. Yapılıyol, sadece 4-5 kişinin yaşadığı bir mahalledir. Ev sayısı azdır. Mescidi yoktur. 1920'li yıllara kadar burada 3-4 tane çingene ailesinin yaşadığı da bilinmektedir. Daha sonraları bu çingeneler yakın veya uzak köylere göçmüştür ve hala varlıklarını sürdürmektedirler. Eskiden, Osmanlı döneminde işlek bir bölge olmasına rağmen, Yapılıyol şuanda izole bir köydür ve o köyden sonra hiçbir kara yolu bulunmamaktadır.
Ayıcılar mahallesi ise diğer mahalleleri göre gayet yenidir. 1800 lü yılların sonunda kurulmuştur. Mezarlığı küçüktür, araştırma yapmamış olsak da, ilk bakışta mezarlıkta Osmanlı dönemine ait mezar taşı olmadığı görünüyor. Küçük bir mescidi vardır. Nüfusu 20-25 kişi civarındadır. Bu mahalleden sonra Deliveliler, Ellezler, Kara Mahmutlar köyleri gelir.
Rahman Hoca Köyüne çok yakın olan Geveköy'ün(eski ismi Koca Ahmedler, Grivka) Sarısakallar mahallesinde büyük bir cami bulunur ve bu cami yine bu bölgelerde bulunan Yedi Kızlar Camii(Nalbantlı/Podkova) camii ile aynı mimari ve aynı tasarıma aittir, iki camii de çok benzer şekilde inşa edilmiştir. Yedi Kızlar Camiinin 1428 yılında inşa edildiğini biliyoruz, buradan bu bölgenin tarihinin de o yıllara uzandığını iddia etmemiz hiç mantıksız olmaz. İleriki yazılarımızda Geveköy'deki Çanakçı camiisi hakkında da bilgi vereceğim.
Rahmân Hoca Köyü'nde bir kuyu bulunur, Ayıcılar ve Yapılıyol a giderken yol üstüdür. Bu kuyunun tarihi de ilginçtir. Söylentiye göre, burada çift süren kişi(Halil efendi veya Ismail Efendi) o sırada üstü kapalı olan bu kuyuyu bulur. Bu olay 1800'lü yılların ikinci yarısında gerçekleşir. Kuyu hakkında köy halkının hiçbir bilgisi yoktur. Büyük ihtimalle bir salgın hastalık zamanında kapatılmıştır. Bu yıllarda, önceden hiçbir şey bilmedikleri, böyle bir kuyunun varlığından haberdar olmamak, köyün tarihinin aslında gayet eski olduğunu göstermektedir.
Rahmân Hoca köyü mezarlığının yanında bir musalla taşı bulunur. Bu taşın yanında eskiden bir kuyu bulunuyormuş. Kuyu, köy halkı tarafından kullanılmıyormuş. 1970'li yıllarda kuruyunca, içini temizlemeye karar vermişler. İçeriden 4 adet askeri bot, insan kemikleri ve 2 tane deri kemer çıkarılmış. Bunların, bulgar askerlerine ait uniforma parçaları ve kemikler olduğunu varsaymak mümkün. Büyük ihtimalle burada balkan savaşı sırasında askerler arasında bir anlaşmazlık çıktı ve bu da bu iki kişinin ölümü ile sonuçlandı. Tabi türk tarafına da ait olabilirler, bunu bilemeyiz, ancak Balkan savaşı sırasında bu köye bulgar çetecilerin gelip yağma yaptığı biliniyor. Daha sonra kemikler bir mezar kazılıp içine koyulmuşturç
Balkan savaşı sırasında, köy halkı, Bulgar askerlerin buraya geldiğini duyunca, gümülcineye kaçmıştır. Ancak köyde iki aile kalmıştır, ve Bulgar askerlerine direnmeye niyetlenmiştirler. Bunlardan biri Tahir hoca, okumuş bir kişi, zamanina göre iyi eğitim almış, şehadetin ne olduğunu biliyordur. Bulgar askeri köye gelmiş ve birkaç evi aleve vermiştir. Köy ağasının evi yanarken, bazı evler şans eser veya köyde kalan son birkaç kişinin son anda müdahaleleri ile kurtulmuştur. Tahir hoca denilen şahıs, daha sonra buraya gelen çetecilere karşı gelmiş, ve onlar tarafindan, oğlu Isak ile birlikte idama götürülmüştür. Oğlu Isak son anda kaçmıştır, arkasindan ateş etmelerine rağmen kaçmayı başarmıştır, ancak Tahir hoca şehit edilmiştir. İsak Gümülcineye kaçar, bu olaydan önce ise Rahman hoca köyü ahalisi köyüne geri dönmüştür. Isak, gümülcinede kendine bir hayat kurmuş, evnelmiş, çocuk sahibi olmuştur. Ancak o dönem çalıştığı bir Yunan ile anlaşamamış, husumet sonrasi o yunanı öldürmüş, ve ailesini birakmak zorunda kalmistir. Düşünüp, eski köyü, Rahman hoca köyüne döner. Burada zengin bir dul ile evlenir, ve daha sonra Türkiye'ye göçer.
Bu hikayenin daha az yaygın olan bir versiyonu daha vardır. Bu versiyon şöyledir: Ishak, artık o adı geçen zengin dul ile evlenmiş, iç güvey olarak Hardallar mahallesine gitmiştir. Orada olduğu sırada, bir gün Yağbasan panayırına gider. Burada bir Bulgar jandarma, kafasına göre oradaki halka emirler verir, onları aşağılar. Onlara, buranın en büyük babayiğidini sorar. Birkaç kişi, Ishak'ı gösterir. İshak gelir, jandarma ona atından inmesi için omuzunu koymasını emreder, ki İshak'ın omuzuna basıp inebilsin. Buna sinirlenen İshak, jandarmayı bacağından tutup yere vurur. Jandarma, üstünü başını silip atına biner, hemen, Koşukavak'a doğru gider. Köy halkından bazıları, İshak'ı burada kaçması için uyarır, çünkü o jandarmanın bu yaşananlardan sonra sessiz sedasız gitmeyeceği, daha sonra İshak'ı öldürmeye veya hapse atmaya çalışacağı kesindir. İshak, alelacele eşyalarını toplar, ailesini alır ve kaçak olarak Türkiye'ye kaçmayı başarır. Büyük bir gurup jandarma o gece geldiğinde, Ishak'ı bulamaz. Köy halkı ayağa kaldırılır, ancak kimse onu bulamaz. Köy halkı sorguya çekilir, İshak'ın aslen Rahman Hoca köyünden olduğu ve babasının burada yaşadığı öğrenilince, evi jandarmalar tarafından muasaraya alınır. Bu dönemde Tahir hoca yaşlıdır. O dönem, köy evlerinde bu şekil olaylar için arka taraftan bir kaçış kapısı bulunuyormuş. Bu olayın yaşanacağını farkeder farketmez Tahir Hoca, evden kaçar. Ancak Yapılıyol'a kadar kaçmayı başarabilir. Orada bulgar askeri tarafından sırtından vurulur ve öldürülür. Bu hikaye daha az yaygın olarak bilinen versiyonudur.
Köyde şu an iki familya mevcuttur: Kopço oğulları ve Halil efendiler. Kopço oğullarına ait Osmanlı döneminden 2 tane mezar taşı tespit edilmiştir. Halilefendi soyadı ise, Süleyman efendi'nin üç oğlundan en büyüğünün isminden gelmektedir (Halil efendi, Molla Mustafa, Seyyid efendi), ve şu anda köyde bu üç kişinin de torunları yaşamaktadır. Süleyman efendi, 1802 yılında doğmuş ve 1868 yılında vefat etmiş bir osmanlı naibidir. Sultanyeri(Mestanlı-Koşukavak-Kırcaali) çevresini idare etmekle görevlendirilmiştir. Oğullarının tam olarak hangi zanaat ile ilgilendikleri tam bilinmese de, Halil efendi'nin tahsildar(veri memuru) olduğu iddia ediliyor.
1934 yılında, İsmi Ralichevo olarak değişmiştir. 1984-90 yılları arasına, komünist hükümet halka büyük baskı uyugulamış, halkın bir kısmı Türkiye'ye göç etmek zorunda kalmıştır. Çoğu geri dönmemiştir.
2020'li yıllarda köyde altın arama süreci başlamiş, resmi bir açıklama olmasa bile, altın arama şirketinin sayfasında yayınladığı ufak bir bilgilendirmeye göre yeterli miktar tespit edilememiştir.
Bir sonraki yazımda bu köydeki mezar taşı metinlerini paylaşacağım.
Yazımız bu kadardı, umarım beğenmişsinizdir!